Geislameðferð á hluta brjósts með brjóstblöðru virðist skila svipuðum árangri og geislameðferð á allt brjóstið

F. Vicini og fleiri

Ársfundur American Society of Clinical Oncology í júní 2006, ágrip 529.

Er þetta eitthvað fyrir mig? Sértu á leið í aðgerð sem miðast við að þú haldir brjóstinu (fleygskurð) og síðan í geislameðferð, gætirðu haft áhuga á innihaldi þessarar greinar.

Hvaða spurningu er reynt að svara með rannsókninni? Rannsakendur fýsti að vita hvort það að fá geislun á aðeins þann hluta brjóstsins sem æxli var fjarlægt úr með s.k. “brjóstblöðru” (MammoSite) væri áhrifarík meðferð fyrir konur með sjúkdóminn á fyrstu stigum.

Fleygskurður með eftirfarandi geislun á öllu brjóstinu skilar jafngóðum árangri og það að fjarlægja allt brjóstið þegar kona er með krabbamein á fyrstu stigum. Sumum konum reynist hins vegar erfitt að standa undir því álagi sem fylgir daglegri geislun í 5 til 7 vikur sem er venjuleg geislameðferð. Þær búa hugsanlega fjarri geisladeild eða eiga af öðrum ástæðum erfitt með að koma sér daglega á staðinn. Þær ákveða því að fara í brjóstnám af því að þeim finnst þær ekki eiga annarra kosta völ eða fara í fleygskurð en fylgja honum ekki eftir með geislameðferð, en það eykur hættu á að sjúkdómurinn taki sig upp.

Aðferðir til að veita geislum á hluta brjóstsins voru þróaðar til þess að taka í senn á hættunni á að sjúkdómurinn taki sig upp eftir fleygskurð og í því skyni að stytta meðferðartímann.

“Brjóstblaðran” er örlítil blaðra á endanum á lítilli slöngu eða hollegg. Skurðlæknir kemur blöðrunni fyrir í holunni sem æxlið skildi eftir sig þegar það var fjarlægt. Blaðran er fyllt vökva (sem er þar þangað til meðferð er lokið). Holleggurinn liggur frá blöðrunni út í yfirborð brjóstsins (í gegnum lítið gat). Daglega þarf að ganga úr skugga um blaðran sitji rétt og hafi haldið lögun sinni.

Þegar geislaskammtur er gefinn er geislavirku “fræi” eða kjarna komið fyrir í opi holleggsins og fer þaðan inn í blöðruna. Kjarninn heldur sig inni í blöðrunni í um það bil 5-10 mínútur – rétt nógu lengi til að senda frá sér nægilegt geislamagn í aðliggjandi vef. Þá er kjarninn fjarlægður. Geislaskammtur er gefinn tvisvar á dag (á morgnana og síðdegis) á geislameðferðardeild, fimm daga í röð. Það eru samtals tíu geislaskammtar. Tíminn sem líður á milli geislagjafa á hverjum degi er um sex klukkustundir. Það tekur um það bil klukkutíma að gefa hvern skammt vegna þess að undirbúningur þarf að vera mjög nákvæmur og tryggja þarf að allt sé eins og það á að vera. Þegar meðferð er af staðin er hleypt úr blöðrunni og hún fjarlægð úr brjóstinu. Gengið er frá gatinu sem slangan eða holleggurinn kom út um með pappírsplástri.

Efniviður og aðferðir: Um það bil 1.500 konur fengu geislameðferð á hluta brjóstsins með “brjóstblöðru” eftir að hafa farið í fleygskurð. Konurnar skráðu sig í tilraunina á nokkurra ára tímabili. Af þeim sökum var mislangur tími liðinn frá því að konurnar sem gerð er grein fyrir í rannsókninni fengu meðferðina þar til skýrslan var gerð:

• Hjá 924 konum hafði liðið eitt ár eða minna.

• Hjá 586 konum voru liðin eitt til eitt og hálft ár.

• Hjá 316 konum voru liðin eitt og hálft til tvö ár.

• Hjá 52 konum voru liðin milli tvö og þrjú ár.

Að meðferð lokinni komu konurnar í skoðun og mat á hálfs árs fresti fyrstu tvö árin og síðan árlega eftir það. Í hverri skoðun leitaði læknir að merkjum um að krabbamein hefði tekið sig upp í brjóstinu sem var meðhöndlað eða í aðliggjandi eitlum. Þeir skoðuðu einnig svæðið þar sem brjóstblöðrunni hafði verið komið fyrir til að athuga hvort það væri vel gróið, sýkt, hvort þar væru merki um bjúg eða fitufrumudauða (þegar hluti af fituvef umhverfis skurðsvæðið og brjóstblöðrusvæðið deyr og harðnar).

Upphaflega var það fyrirtækið Cytyc (áður Proxima) sem hóf að gera rannsóknirnar en þeir eru framleiðendur að brjóstablöðrunni (MammoSite). Samtök bandarískra brjóstaskurðlækna (American Society of Breast Surgeons) tóku hins vegar að sér að halda rannsókninni áfram árið 2003.

Niðurstöður rannsóknar: Ellefu af þessum samtals 1.449 konum (0,8%) fengu aftur krabbamein í það brjóst sem fengið hafði meðferð. Á hverju ári fengu 1 til 2 konur af hverjum 100 aftur krabbamein í sama brjóst. Fimm af 1.449 konum (0,4%) fengu krabbamein í eitla. Þetta eru svipaðar tölur og hjá konum sem fara í geislameðferð á allt brjóstið eftir fleygskurð. Hins er aftur á móti að gæta að þetta eru mjög snemmbúnar niðurstöður og tími eftirfylgni afar stuttur. Miklu lengri tíma þarf til að gera raunhæfan og sanngjarnan samanburð.

Um 93% kvennanna sýndu góðan eða frábæran árangur útlitslega. Það þýðir að konurnar voru ánægðar með hvernig brjóst þeirra leit út og hvernig þeim leið með það.

Hjá 321 konu (22%) myndaðist sermigúll (seroma), en þessi tala lækkaði með tímanum. Þegar tvö ár voru liðin frá aðgerð voru aðeins 39 konur með sermigúl. Sermigúll myndaðist oftar þegar brjóstblöðrunni var komið fyrir samtímis því sem æxlið var fjarlægt en sjaldnar þegar henni var komið fyrir eftir skurðaðgerð með því að gera lítinn skurð til að koma henni á sinn stað. Aðeins hjá 20 konum (1,4%) fundust merki um fitufrumudauða.

Lærdómur sem draga má: Sá kostur að fara í meðferð sem felur í sér að geisla aðeins hluta brjóstsins höfðar til margra vegna þess hve miklu skemmri tíma meðferðin tekur en venjuleg geislameðferð (1 vika á móti 6 eða 7 vikum í venjulegri geislun). Þurfir þú að fara í geislameðferð er auðveldara að breyta daglegum föstum liðum í eina viku en í næstum tvo mánuði. Þessi möguleiki er líka mikill hægðarauki fyrir fólk sem þarf að ferðast langa leið til að komast á geislunardeild.

Þessar fyrstu niðurstöður um árangur af því að geisla aðeins hluta brjóstsins lofa mjög góðu. Jafnvel þótt fimm ár séu ekki langur tími í eftirfylgni, er mesta hættan á að krabbameinið taki sig aftur upp í sama brjósti liðin hjá að fyrstu fimm árum liðnum. Því eru þessar fyrstu niðurstöður mikilvægar og geta gefið góða von.

Þess ber þó að geta að mjög fáum konum hefur verið fylgt eftir í fimm ár. Ennfremur verður að taka tillit til þess að í sumum könnunum tóku konurnar tamoxifen eða önnur móthormónalyf til að draga úr hættu á að sjúkdómurinn tæki sig upp. Því er erfitt að einangra algjörlega árangurinn af meðferð á hluta brjóstsins. Rannsóknir á árangri af venjulegri geislameðferð á allt brjóstið hafa verið gerðar í yfir 30 ár með þátttöku þúsunda kvenna. Sýnt hefur verið fram á að sú meðferð dregur stórlega úr hættu á að krabbamein taki sig upp.

Konurnar sem tóku þátt í þessari rannsókn voru örlítið yfir meðalaldri, voru með smá æxli, hreinar skurðbrúnir og enga sýkingu í eitlum. Því voru líkur á að krabbameinið tæki sig upp tiltölulega litlar jafnvel þótt ekki hefði verið farið út í að geisla hluta brjóstsins. Sýni það sig hins vegar að árangurinn er stöðugur og breytist ekki þegar til lengri tíma er litið, er tilefni til enn meiri bjartsýni.

Ekki er hægt að fullyrða neitt um það hve mikið geislun á hluta brjóstsins minnkaði líkur á að krabbamein tæki sig upp borið saman við fleygskurð eingöngu. Það stafar af því að ekki var neinum viðmiðunarhóp fyrir að fara þar sem konur höfðu einungis farið í fleygskurð. Þannig viðmiðunarhópar finnast ekki nú til dags. Þar sem sannast hefur að geislameðferð skilar mjög góðum árangri er talið siðlaust að veita ekki slíka meðferð.

Geislun á hluta brjósts samanborið við geislun á brjóstið allt

Fleiri rannsóknir þarf að gera til þess að ganga úr skugga um hvort geislun á hluta brjósts skilar sama árangri og viðtekin geislameðferð í því að minnka líkur á að brjóstakrabbamein taki sig upp. Slíkar rannsóknir eru hafnar en þar til niðurstöður fást og fylgst hefur verið lengur með konunum er ekki hægt að vita hvort slík meðferð gerir sama gagn.

Of snemmt er að gera beinan samanburð á geislun á hluta brjósts og geislun á allt brjóstið og til þessa hefur ekki verið gerður beinn samanburður á þessum tveimur aðferðum í einni og sömu rannsókn.

Hliðarverkanir

Það var gott að sjá að þessi aðferð felur í sér tiltölulega litla hættu á hliðarverkunum og hversu vel hún gefst með tilliti til útlits. Lengri eftirfylgni gæti einnig stuðlað að því að öðlast skilning á hugsanlegum langtíma hliðarverkunum. Hún mun einnig gera ljóst hvort geislun á hluta brjóstsins hefur í för með sér meiri, minni eða annars konar hliðarverkanir en geislun á allt brjóstið.

Aðferðafræði við geislun á hluta brjósts

Ýmislegt við sjálfa framkvæmd geislunar á hluta brjósts krefst bæði tækni og færni.

Að koma brjóstblöðrunni og holleggnum fyrir í brjóstinu svo og að gefa geislaskammta krefst færni og reynslu. Læknar og geislunarfræðingar þurfa að fá sérstaka þjálfun til að læra að koma brjóstblöðrunni fyrir (MammoSite) og gefa skammtana. Í Bandaríkjunum hafa til þessa verið þjálfaðar um 700 manneskjur. Lögun, stærð og staðsetning holleggs verður að passa nákvæmlega í réttan hluta brjóstsins. Geislunardeildir þurfa einnig að hafa aðgang að sérstöku tæki sem geymir hinn geislavirka kjarna sem skotið er inn og út úr brjóstblöðrunni. Sífellt fleiri geislunardeildir hafa þó náð tökum á tækninni. Nánari upplýsingar er að finna á http://www.mammosite.com.

Ágætis aðferð til að fá geislun á hluta brjósts er að skrá sig í klíníska rannsókn. Hægt er að fá upplýsingar um rannsóknir í krabbameinslækningum sem gerðar eru af Krabbameinsstofnun Bandaríkjanna (National Cancer Institute) á heimasíðu hennar http://www.nci.org.

*Í þessum úrdrætti er verið að lýsa tækni sem ekki hefur borist til Íslands. Hins vegar má búast við að til hennar verði gripið áður en langur tími líður gefi reynslan í Bandaríkjunum tilefni til, þar sem krabbameinslækningar hér á landi taka í miklum mæli mið af rannsóknarniðurstöðum þaðan.

*Málsgrein merkt með stjörnu er innskot eða viðbót þýðanda og ritstjóra.